België 1917: De Derde Slag om Ieper

Ieper, een wandeling door Ieper

Lakenhal, Grote Markt

De Lakenhal, Ieper. [DVA]

Het ‘Nieuwerck’ (letterlijk nieuw werk) gebouwd aan het oostelijk eind van de Lakenhal in 1619. Dit is nu het stadhuis van Ieper.

Download een PDF kaart van de wandeling door Ieper.

Dit is het meest bekende gebouw van Ieper, waarvan de bouw in1200 is begonnen. De enorme ‘campanile’ klok in de klokkentoren maakt een magisch geluid als hij elk uur en elk kwartier slaat. De vernietiging van de Lakenhal begon op 18 november 1914, toen buiten de stad de Eerste Slag om Ieper woedde en de Duitsers de gebouwen beschoten. Op dat moment liep een groepje Ierse Benedictijnse nonnen van hun klooster in de dichtbijzijnde St-Jacobstraat naar de Grote Markt, op zoek naar een werkman die hen kon helpen hun abdis uit de bezette stad te krijgen:

Huiverend begonnen we met onze hulpactie. We waren nog geen honderd meter op weg of … een granaat, nog een – en nog een – en weer een. Halfverwege de weg schreeuwde een Britse officier te paard naar ons: ‘Zusters …ga naar huis!’ … we haastten ons verder. Terwijl we de Grote Markt overstaken hagelde het aan alle kanten granaten en granaatscherven. Het was de ene explosie na de andere. De soldaten en burgers hurkten naast de huizen als er een granaat ontplofte, maar wij liepen dapper door, onbewust van de risico’s die we namen.

Dame M Columban, OSB, The Irish Nuns at Ypres: An Episode of the Great War, Londen, 1915, blz.71

De Lakenhal gaat in vlammen op, Ieper, 22 november 1914. [Foto Anthony, Ieper, Stedelijke Musea, Ieper]

Tegen september 1917, toen de eerste officiële oorlogsfotograaf, kapitein Frank Hurly, in Ieper arriveerde, was de stad een ruïne na drie jaar lang oorlog en beschietingen. Hij beschreef de Lakenhal als een overblijfsel van neergevallen muren en puin:

De mooie toren is nu een zielige hoop bakstenen, met littekens en vol kogelgaten. De prachtige gebeeldhouwde muren zitten vol granaatscherven, waarbij geen spoor is overgebleven van het beeldhouwwerk. De beelden zijn onthoofd en de prachtige zuilen en gebeeldhouwde pilaren liggen als gevallen reuzen dwars over de verwrongen overblijfselen van daken en andere bovenbouwwerken. O, het is te erg voor woorden.

Dagboek van Frank Hurley, 3 september 1917, National Library of Australia, www.nla.gov.au/apps/cdview?pi=nla.ms–ms883–1–5–s23–v

Marktdag voor de Eerste Wereldoorlog, Ieper. [Foto Anthony, Ieper, Stedelijke Musea, Ieper]

Lakenhal (Stadhuis, Ieper)

Tijdens de oorlog marcheerden honderdduizenden Britse troepen en troepen van het Britse Rijk over de Grote Markt en langs de ruïnes van de Lakenhal, over de Meensestraat en door de Menenpoort naar de frontlinie:

Het was angstaanjagend om ‘s nachts door Ieper te lopen. Overal stonden de uitgemergelde skeletten van huizen en de indrukwekkende ruïnes van de eens zo prachtige Lakenhal torende over het lege plein … het enige geluid kwam van echo’s van voetstappen van de troepen in de verlaten straten en het zachte gemompel van gedempte stemmen … we lieten de stad met gevoelens van grote opluchting achter ons.

Walter Belford, ‘Legs–Eleven’, Being the Story of the 11th Battalion (AIF) in the Great War of 1914–1918, Perth, 1940, blz.339–340

Schaalmodel van de Lakenhal, Ieper, voor blinden. [DVA]

Australische artilleristen lopen langs de ruïnes van de Lakenkal, Ieper, september 1917 [AWM E00717]

Ruïnes van de Lakenhal en Sint-Maartenskathedraal, Ieper, oktober 1917. [AWM E01115]

De Lakenhal vanaf de Rijselstraat, Ieper. [DVA]

Straatnaambord, Jules Coomansstraat, Ieper. [DVA]

Na de oorlog verklaarden de Britten, met als doel Ieper in een monument te veranderen, het gebied van de ruïnes van de Lakenhal, inclusief de Sint-Maartenskathedraal, als ‘Heilige Grond’. Hierbij hadden ze de steun van de Brusselse architect Eugène Dhuicque. De Britse bevelhebber die verantwoordelijk was voor het bestuur van Ieper voordat het Belgische burgerlijk bestuur terugkeerde, plaatste een schildwacht naast de ruïnes en zette zelfs een bord neer waarop stond – ‘Dit is Heilige Grond. Er mag geen steen van dit gebouw weggenomen worden. Het is een erfgoed voor alle geciviliseerde volkeren. Dit is een order van de bevelhebber’. De implicatie was ongetwijfeld dat de Duitsers uitgesproken ‘ongeciviliseerd’ waren geweest door zo’n architecturale schat met de grond gelijk te maken. Lokale protesten tegen de Britse plannen zorgden ervoor dat ze uiteindelijk verworpen werden en dat de Lakenhal herbouwd werd onder toezicht van de grote wederopbouwer van Ieper, de architect Jules Coomans.