U bent hier >
Ieper (Ypres)

Dit is de Nederlandse versie van deze pagina
Ga naar de Franse versie
Ga naar de Engels versie

België 1917: De Derde Slag om Ieper

Ieper, een wandeling door Ieper

Ramparts Cemetery Rijselsepoort

De verhoogde weg over de gracht in de richting van de Rijselsepoort, Ieper. [DVA]

Download een PDF kaart van de wandeling door Ieper

Aan het eind van de Rijselstraat leidt de weg onder de Rijselsepoort door de stad uit en kruist een verhoogde weg over de gracht. Aan beide kanten liggen de stadswallen van Ieper die door de fantastische genie-officier van koning Louis XIV, Sébastien Le Prestre, markies van Vauban, bovenop vroegere middeleeuwse muren gebouwd zijn. Tussen 1667 en 1707 was hij verantwoordelijk voor de versterking van meer dan 300 grote en kleine steden in Frankrijk, in aangrenzende landen en in het buitenland, waaronder Ieper. Hier kan de fortificatie-liefhebber kenmerken vinden zoals het ‘bastion’, de ‘tenaille’, de ‘casemate’ en de ‘coutrine’.

Gezicht over de gracht naar de Ramparts Cemetery en de Rijselsepoort, Ieper. [DVA]

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden schuilplaatsen in de stadswallen uitgegraven die grote aantallen rustende soldaten en andere eenheden van nabij de linie konden bergen. Tussen augustus en november 1917 in de ‘Derde Slag om Ieper’, hadden Australische divisies dikwijls tijdelijk hun hoofdkwartier in de ruïnes, terwijl hun infanterie, artillerie en andere steuneenheden zich aan de frontlinie bevonden. Australië’s officiële fotograaf, kapitein Frank Hurley, beschreef hoe hij ‘verscheidene foto’s van ons leger bemachtigd had dat in kleine uithollingen in de omliggende stadswallen bivakkeerde’. Alle woonplaatsen tijdens de oorlog bevonden zich in Ieper inderdaad onder de grond, om de regelmatige Duitse beschietingen te ontwijken en de stadswallen, met hun dikke muren, waren een voor de hand liggende plaats om een schuilplaats in uit te graven. Een grappenmaker zette op 12 februari 1916 de volgende advertentie in de soldatenkrant, The Wipers Times:

Onder volledig
nieuw
Management

Hotel
Des Ramparts

Door het nieuwe management
zijn kosten
bij de afwerking en
nieuwe inrichting van dit
eersteklas hotel niet gespaard

Speciaal aanbevolen
voor zakenmannen.

Herfstgezicht over de gracht naar Ramparts Cemetery en de Rijselsepoort in Ieper. [DVA]

Ramparts Cemetery (Rijselsepoort) Ieper. [DVA]

Van de Rijselstraat leidt rechts van de Rijselsepoort een weggetje de stadswallen op. Iets verderop ligt één van de meest welgelegen oorlogsbegraafplaatsen van de hele streek – Ramparts Cemetery met gras tot aan de waterkant. Hier liggen 188 soldaten van de Eerste Wereldoorlog begraven op data die alle gevechten in de Ieper Salient omvatten.

Grafsteen van luitenant Walter Welch, Koninklijke Veldartillerie, Ramparts Cemetery (Rijselsepoort), Ieper. [DVA]

Beneden bij het water, in rij I, graf 4 ligt luitenant Walter Welch van de Koninklijke Veldartillerie, die op 30 oktober 1914 sneuvelde toen de Duitsers tijdens de Eerste Slag om Ieper vochten om door de Britse oostelijk linies te breken. Korporaal Samuel Walker van de Genie, sneuvelde op de dag dat de Anzacs de kust van Gallipoli bestormden op 25 april 1915, drie dagen na de opening van de Tweede Slag om Ieper, toen de Duitsers voor het eerst aan het Westelijk Front gifgas gebruikten tegen Franse troepen die het noordoostelijke deel van de ‘Salient’ in handen hadden. Het is niet zo verbazingwekkend dat op een aantal graven data staan tussen augustus en november 1917, de maanden van het grote Britse offensief dat bekend staat als de Derde Slag om Ieper, ook bekend als ‘Passendale’. Ook hier liggen mannen die in 1918 stierven – zoals sappeur Oliver Smith van de Genie, in rij J, graf 28 – terwijl de Duitsers hun laatste offensief in dit gebied in april 1918 in stelling brachten.

Ramparts Cemetery (Rijselsepoort), Ieper

Herfst, Ramparts Cemetery (Rijselsepoort), Ieper. [DVA]

Deze begraafplaats reflecteert ook de imperiale aard van het zogenaamde Britse Expeditieleger in Frankrijk en België tussen 1914 en 1918. Behalve Engelse, Ierse en Schotse soldaten en soldaten uit Wales, liggen hier ook Canadezen, Nieuw-Zeelanders en Australiërs. In december 1917 vocht het Nieuw-Zeelandse Maori (Pionier) Bataljon bij Ieper en tien soldaten van deze groep liggen op Ramparts Cemetery. Eén van hen is vice-korporaal Edward Angel in rij J, graf 2, die zoals zijn ouders de Imperial War Graves Commission vertelden om vast te leggen in het register van de begraafplaats, ‘ook bij Gallipoli diende’. Tegen het eind van de Eerste Wereldoorlog schreef Sir Apirana Ngata, een Maori politicus die zeer betrokken was bij de oprichting van het Maori Bataljon, een lied om het bataljon thuis te verwelkomen en diegenen te herdenken die nooit terugkwamen:

Grafsteen voor vice-korporaal Edward Angel, Nieuw-Zeeland (Maori) Pioner Bataljon, Ramparts Cemetery (Rijselsepoort), Ieper. In het register staat dat Angel ook bij Gallipoli diende. [DVA]

Ngä mate tini!
Ngä mate tini, kei Paranihi,
Haria mai rä.
Kia tangihia ki te marae!
Te Hui aroha mou e te Wiwi
Ngau nei te aroha me te mamae.

De velen die stierven
De velen die in Frankrijk stierven
Breng hen naar ons (in de geest)
Laten we om hen rouwen in deze ruimte!
Naar deze groep vol liefde voor jullie
(die vochten met) de Fransen.
Liefde en verdriet bijten diep.

Er zijn 11 Australische graven op Ramparts, alle van mannen die hulp boden bij de berging, de hoofdkwartieren, de veldambulances, de genieofficieren en de transporten. Vice-korporaal William Mawson, in rij B, graf 11, werd vice-korporaal op 9 november 1917, de dag van zijn dood. Hij werd gedood terwijl hij prikkeldraad aanbracht bij Westhoek Ridge, vijf kilometer naar het oosten. Dicht bijelkaar begraven in rij C, graven 5–7, liggen soldaten Frederick Grainger, Robert Charles en Percy Haffenden van het Australische bergingskorps. De taak van de bergingsmannen was om op de slagvelden te zoeken naar bruikbaar materiaal dat opnieuw gebruikt kon worden. Deze drie mannen waren op 16 september 1917 in de buurt van Hell Fire Corner aan de Menin Road (Meense Weg) met hun werk bezig toen ze gedood werden. Soldaat Constantine Aroney vertelde het Australische Rode Kruis over de dood van Charles:

Hij werd om 11u00 terwijl hij door de rommel zocht door een granaat getroffen en was lelijk geraakt …[hij] heeft een vrouw en dochter die bij Melbourne wonen. Ik zag zijn graf bij de Rijselsepoort in Ieper, hielp mee om hem te begraven en zette een kruis op zijn graf waarop alle gegevens stonden. Een predikant van de anglicaanse kerk … las de begrafenisdienst.

Australian Red Cross Wounded and Missing Enquiry Bureau file, soldaat Robert Charles,
http://www.awm.gov.au/cms_images/1DRL428/00007/1DRL428–00007–0720603.pdf

Een andere getuige beschreef Charles als een ’oudere man’, 1,7 meter lang, blond, stevig gebouwd en met een rood gezicht.

Grafsteen van vice-korporaal Stanley, ijzerhandelaar, hoofdkwartier van de divisie, Ramparts Cemetery (Rijselsepoort), Ieper. [DVA]

Gracht en stadswallen van Ieper, herfst. [DVA]

Tegenwoordig bieden de stadswallen van Ieper een plaats om te wandelen, te joggen of gewoon om te gaan zitten. Vissen is populair aan de andere kant van de gracht. De gracht is ook beroemd om zijn witte zwanen die men in 1917 bij de stadswallen kon zien zwemmen, bij wat nu het beroemdste monument van Ieper is, de Menenpoort:

De zwanen van de Rijselsepoort gleden vanmorgen voorbij. De mannetjeszwaan, een prachtbeest, lijkt gewond te zijn geweest, het lijkt of één van de punten van zijn linkervleugel gebroken is geweest en verkeerd is teruggegroeid. De vogels zijn beroemd geworden. Hun verschijning bij de Menenpoort voorspelt een rustige dag, terwijl hun verdwijning, niemand weet waarheen, een bombardement voorspelt.

Kapitein J C Dunn, The War the Infantry Knew 1914–1919, originele editie 1938, Abacus, 1998, blz.412

Australische soldaten in uithollingen langs de stadswallen, Ieper, oktober 1917 [AWM E01139]

Als u klaar bent met uw wandeling door Ieper, wilt u misschien de presentatie ‘In de Vlaamse velden’ zien in de Lakenhal. Deze voortreffelijke voorstelling neemt de bezoeker mee door de geschiedenis van de slagen rond Ieper tussen 1914 en 1918, zowel vanuit een plaatselijk als uit een internationaal standpunt. De website van het museum is http://www.inflandersfields.be/