België 1917: De Derde Slag om Ieper

Ieper, een wandeling door Ieper

St Georges kerk Elverdingsestraat

St George’s kerk, Ieper [DVA]

Download een PDF kaart van de wandeling door Ieper

Vanaf eind 1918 begon men aan de enorme taak van het klaren van het opruimen van het slagveld bij Ieper en het bouwen van Britse begraafplaatsen en monumenten. In het begin deden militaire grafeenheden veel werk, zoals het overbrengen van verspreide begraafplaatsen op het slagveld naar grote samengevoegde begraafplaatsen, zoals Hooge Crater en Tyne Cot, maar uiteindelijk werd de taak overgedragen aan de Imperial War Graves Commission. Tegen het midden van de jaren ’20 vormden in Brittannië geboren Commission werknemers – tuiniers, steenhouwers en beheerders – een kleine maar onderscheiden gemeenschap in Ieper. Deze kleine groep Britse expats richtten zich op de groep gebouwen op de hoek van de Elverdingsestraat en het Vandenpeerboomplein.

Eerste steen, St George’s kerk, Ieper. [DVA]

Het voornaamste gebouw is de St George’s anglicaanse kerk met zijn karakteristieke kruis dat doet denken aan het Cross of Sacrifice (offerkruis) op de Britse begraafplaatsen. Het plan voor de kerk stamde uit het begin van de jaren ’20 en diende zowel als een monument voor de Britse doden, maar ook als ook een plaats waar nabestaande familieleden, die de begraafplaatsen bezochten, konden samenkomen. Een organisatie die de ‘Ypres League’ genoemd werd, startte in Brittannië met het vereeuwigen van de herinnering van de Ieper Salient en pleitte met zijn eigen krant, de Ypres Times, voor de bouw van de kerk. De eerste steen werd op 24 juli 1927 gelegd door veldmaarschalk Lord Plumer van Mesen, dezelfde dag waarop Plumer de Menenpoort onthulde. Op 24 maart 1929 opende de anglicaanse bisschop van Fulham officieel de St. George’s kerk en zegende deze in.

Knielkussens, St George’s kerk, Ieper. [DVA]

In de oorlog van 1914-1918 waren er veel ansichtkaarten van de vernielde Franse en Belgische steden die gebombardeerd waren door de Duitsers. Op deze kaart staat het vernielde klooster van de Ierse Benedictijnse nonnen in Ieper. [Stedelijke Musea, Ieper]

Gezicht op het altaar, St George’s kerk, Ieper. [DVA]

Behalve een kerk werden ook een school, een kapelaanshuis en Pilgrim’s Hall op deze plaats gebouwd. De school werd gesubsidieerd door de ‘old boys’ van één van de meest exclusieve privéscholen van Brittannië, Eton College, ter herinnering aan de meer dan 360 ‘old Etonians’ die in de oorlog hun leven hadden verloren. Op zijn hoogtepunt had de school ongeveer 130 studenten die bijna allemaal afstammelingen waren van werknemers van de Imperial War Graves Commission. Met Britse leraren en leraressen wilde de school beletten dat de kinderen te ‘inheems’ zouden worden, met een Brits onderwijsprogramma en zelfs met Britse schooluniformen. Het accent op ‘Britishness’ werd uitgebreid met het vieren van Empire Day en het salueren van de vlag als ook het dansen rond de meipaal op May Day en kerstvoorstellingen op Kerstmis. Met de komst van de Tweede Wereldoorlog en de Duitse bezetting vluchtte de Britse gemeenschap en de school werd na de oorlog niet meer heropend.

De kern van de St. George’s kerk was en blijft echter de herdenkingsfunctie en de voortdurende religieuze observantie door de aanwezigheid van een anglicaanse predikant in Ieper. Hier wordt bijvoorbeeld een jaarlijke dienst gehouden op Anzac Day, die door de Australische en Nieuw-Zeelandse ambassadeurs van België wordt bijgewoond. Het interieur van de kerk is overvloedig versierd met gebrandschilderde ramen, die de Britse eenheden die in de Salient vochten herdenken, naast tientallen gedenkplaten en objecten die herinneren aan de mannen en vrouwen die in dienst waren en die tijdens de Eerste Wereldoorlog in Frankrijk en België sneuvelden.

Gedenkteken voor veldmaarschalk Sir John French, St George’s kerk, Ieper. French was de opperbevelhebber van de Britse Expeditie Macht toen het Ieper in oktober-november 1914 verdedigde tegen een Duitse aanval bij de Eerste Slag om Ieper. [DVA]

Herdenkingsramen aan de South 4 Irish Horse, St George’s kerk, Ieper. [DVA]

Een bijzonder ontroerende persoonlijke hulde aan een geliefde in de St George’s kerk is het zogenaamde ‘Doox’ boek dat in een glazen kast achterin de kerk ligt tentoongesteld. ‘Doox’ was de bijnaam van tweede luitenant Charles Dean Prangley van het Lincolnshire regiment, zoon van Eerwaarde Charles Prangley van het rectoraat Bexwell, King’s Lynn, Norfolk. Tweede luitenant Prangley werd op 25 september 1916 gedood in de Slag om Flers-Courcelette in Frankrijk en werd in de buurt begraven in de Guards’ Cemetery in Lesboeufs. Het ‘Doox’ boek is een geïllustreerd manuscript van de heilige communiedienst in de anglicaanse kerk die door de kalligraaf en kunstenaar George Smith gemaakt werd voor de rouwende vader ter herinnering aan zijn 19-jarige zoon. De naam ‘Doox’ komt op elke bladzijde voor, de omslag van het boek werd gemaakt van het schors van een boom van het rectoraat en het gouden kruis op de omslag kwam van de trouwring van Doox’s moeder. Men denkt dat zij tijdens de geboorte is overleden.

Het gevoel van leed in de St George’s kerk, bij de familie of bij een enkeling, is overweldigend en een beroemd gedicht van A E Housman ‘The Shropshire Lad’, dat bekend is bij de generatie van de Eerste Wereldoorlog, komt in gedachte:

In de zomer, op een heuvel
Slaperig tussen de bloemen bij de beek
Hoor ik in de verte het ritme van de drummer
Die drumt, zoals lawaai in een droom.

Ver weg en dichtbij en zacht en harder
Trekkend over de wegen
Geliefd bij vrienden, voedsel voor poeder,
Marcheren soldaten op naar de dood.