België 1917: De Slag om Mesen

Mesen, het Ierse Vredespark

Vergeefse pogingen om ons te omhelzen – de Slag om Mesen, 7 juni 1917

Een reden waarom Australiërs het Ierse Vredespark in Mesen zouden moeten bezoeken is dat op deze lokatie zware gevechten plaatsvonden, waar Australische soldaten in 1917 bij betrokken waren.

Juist binnen het hek van het park is een gedenkplaat met de volgende woorden: ‘… vanaf de top van deze heuvelrug, waar een vreselijke slachting plaatsvond’. Dat was het inderdaad, maar geen slachting ten gevolge van het oprukken van de Ierse divisies. Dat gebeurde verder naar het noorden. Vanaf de heuvelrug, waar de toren staat, had men bij zonsopgang op 7 juni 1917 de divisies van het II Anzac Corps kunnen zien oprukken. Ten westen van de toren en iets naar het noorden, bevond zich de 25ste Britse Divisie. In het midden en recht op de toren af in noordoostelijke richting bevond zich de Nieuw-Zeelandse Divisie en over de vlaktes naar het zuiden, in dezelfde richting bewegend, namen de leidende bataljons van de 3de Australische Divisie deel aan hun eerste grote slag aan het Westelijk Front.

Vanaf de pilaar aan de zuidkant van het Vredespark, waarop de naam van elk graafschap in Ierland staat, heeft men één van de beste panoramische uitzichten op het hele Westelijk Front van een Australisch slagveld.

Uitzicht naar het noordwesten vanaf het Ierse Vredespark. Vanuit dit gebied viel de Nieuw-Zeelandse Divisie de heuvelrug van Mesen aan op de ochtend van 7 juni 1917. Later rukte de Vierde Australische Divisie op over dit gebied, precies aan de overkant van waar het Vredespark nu is. [DVA]

De pilaar in het Ierse Vredespark toont de aanvalsgebieden zien van de verschillende divisies bij de Slag om Mesen op 7 juni 1917. II Anzac Corps bestaande uit de Nieuw-Zeelandse Divisie en de Vierde Australische Divisie hebben zo te zien het gebied van het Park in hun strijdveld. [DVA]

Nieuw-Zeelandse soldaten kijken naar de tanks die oprukken naar de heuvelrug van Mesen tijdens de aanval van 7 juni 1917. 1917. [AWM E01417]

Twee tanks op weg naar de actie tijdens de aanval op de heuvelrug van Mesen, 7 juni, 1917. [AWM E01419]

De opening van de Slag om Mesen was in die tijd de oerknal in de geschiedenis. Bij Hill 60, op het meest noordelijke punt van de linie was de 1ste Australische Tunnel Compagnie sinds november 1916 bezig geweest met het graven van twee grote mijnschachten onder Hill 60 en The Caterpillar. Vlak naast het Britse front waren nog 17 dergelijke mijnen, allemaal vol explosieven en om 3u10 op 7 juni 1917 werden ze tegelijkertijd opgeblazen als de openingszet van de aanval op Mesen. De Hill 60 mijn maakte een krater van 60 voet diep en 260 voet breed. Het effect op de troepen van de Duitse frontlinie was verpletterend. Na de ontploffingen en voorafgegaan door een gordijnvuur, rukten de Australische, Nieuw-Zeelandse en Britse troepen op en vonden een ontredderde vijand. Charles Bean schreef:

Na het vuren van een paar losse schoten, gaven de Duitsers zich over, terwijl de troepen naderden. Mannen liepen langs de loopgraven en beschoten de schuilplaatsen, waar de inzittenden dan uitkwamen, sommigen schreeuwend als geslagen beesten. Ze deden vergeefse pogingen om ons te omhelzen,’ rapporteerde luitenant Garrard van het 40ste. ‘Ik zag mannen nog nooit eerder zo ontmoedigd’.

Charles Bean, The AIF in France 1917, Volume IV, The Official History of Australia in the War of 1914–1918, Sydney, 1941, p. 595

Duitse gevangenen bij Mesen, Will Dyson, 1917. [Penseel en inkt met houtskool op papier, AWM ART02214]

Vanaf het uitkijkpunt bij de pilaar in het Ierse Vredespark is het gebied waar luitenant Garrard en zijn kameraden van het 40ste Bataljon (Tasmanië) die morgen aanvielen duidelijk zichtbaar. Verderop aan de weg van het park stroomt de Douvebeek, een smal riviertje. Waar de weg, de N365, over de Douve gaat, vlak na een paar boerderijgebouwen, kwam het 40ste in actie. Direct na de mijnontploffingen verlieten ze hun opstelling aan de rechterkant van de weg en gingen ze op hun doel af, ongeveer een kwart kilometer aan de linkerkant van de weg en iets ten noorden van de beek. Volgens de historicus van het bataljon was de vallei ‘een gordijn van mist, stof en rook’. Er werden snel bruggen over de Douve gegooid maar sommige mannen liepen er gewoon doorheen en beklommen de oever aan de overkant. Een Duits machinegeweer, dat bij de weg over de beek stond, probeerde de Tasmaniërs tegen te houden, maar luitenant William Crosby en sergeant Lyell Swan vielen vanachteren aan en doodden de bemanning met granaten. Andere machinegeweren verderop veroorzaakten ook enkele doden maar ongeveer tegen 3u30, 20 minuten na aanvang, had het 40ste haar doel bereikt. Toen de mist echter optrok, opende de vijandelijke artillerie het vuur voor de rest van de dag, terwijl het bataljon zich naar het einddoel vocht, ongeveer een kilometer verderop langs de noordelijke oever van de Douve.

De oevers van de Douvebeek in de richting van het Ierse Vredespark. [DVA]

De Douvebeek ten zuiden van Mesen. [DVA]

Bruggen die door het 40ste Bataljon (Tasmanië) over de Douvebeek geplaatst werden, onmiddellijk na hun aanval op 7 juni 1917. [AWM E01286]

De Douvebeek, 11 november 1917. [AWM E01292]

Toen ze op 9 juni terugkwamen van de gevechten, marcheerde het 40ste terug over de N365 van Mesen richting Ploegsteert. Sommigen waren zo moe dat ze op vrachtauto’s en in ambulances vervoerd moesten worden, maar toen ze dicht bij hun kamp kwamen konden ze de Belgische krantenjongens zien die met Engelse kranten zwaaiden met in de krantenkoppen – ‘Inname van de heuvelrug van Mesen-Wytschaete. Grote Britse overwinning’. Een overwinning aan het Westelijk Front had altijd een hoge prijs en kostte het 40ste Bataljon tussen 7 en 9 juni 317 slachtoffers, gedood en gewond.

Toen de uitgeputte Tasmaniërs zich die dag voortsleepten marcheerden ze allicht langs de begraafplaats waar sommigen van hun gedode soldaten later zouden liggen, de Strand Cemetery aan de linkerkant van de N365 net voor het dorp Ploegsteert. Eén van hen, in perceel III (één van de graven op het slagveld), rij E, graf 13, ligt soldaat Arthur Hill, 22 jaar oud, uit Swansea aan de oostkust van Tasmanië. Een ooggetuige van zijn dood, soldaat Frederick Carr, beweerde dat Hill gedood werd door ‘liquid fire’, dat wil zeggen door een vlammenwerper. Charles Bean’s eerste verslag van vlammenwerpers in actie tegen Australische soldaten dateert van Mouquet Farm aan de Somme in 1916 en een officiële foto van een Duitse ‘flammenwerfer’ werd in september 1917 door Australiërs genomen nabij Ieper. Bean vermeldt niet dat de Duitsers deze wapens gebruikten bij de Slag om Mesen.

Een Duitse ‘Flammenwerfer’ (vlammenwerper) in beslag genomen bij Ieper, september, 1917. [AWM E00802]

Strand Cemetery, Ploegsteert. [DVA]

Grafsteen van soldaat Arthur Hill, 40ste Bataljon (Tasmanië), Strand Cemetery, Ploegsteert. [DVA]

Bij Mesen waren alle Duitse posities aan de frontlinie binnen enkele minuten veroverd. Ondanks een versterkte oppositie was de heuvelrug van Mesen kort na 6 ur ‘s ochtends in Engelse handen. Na de val van de heuvelrug van Mesen groeven de aanvallende troepen zich in en bereidden zich voor om een dreigende tegenaanval af te wenden. Op die dag ondersteunde de Australische Vierde Divisie de Nieuw-Zeelandse Divisie van II Anzac en even na 11u30 kwamen vier infanteriebataljons van de 4de recht op de helling af ten westen van de Ierse toren achter de Nieuw Zeelanders, trokken door Mesen en vervolgens naar het noorden en zuiden van het dorp. Het 45ste Bataljon (New South Wales) en het 47ste bataljon (Queensland, Tasmanië) waren bovenop de heuvelrug, bijna precies op de plaats van de Ierse toren, toen ze onder vijandelijk vuur werden genomen van granaten en kleiner geschut. Ze gingen met weinig slachtoffers recht door dit spervuur, maar toen het 47ste dekking zocht in granaatinslagen langs de helling om een nieuwe aanval in de vroege middag af te wachten, werd kapitein Francis Davy, uit Hobart, Tasmanië geraakt en gedood. Luitenant Clifford Mendoza, uit Townsville, Queensland, was getuige van Davy’s dood:

Het was midden op de dag en tijdens een pauze in een serie aanslagen. Kapitein Davy ging instructies geven aan peletonleiders. Hij kwam net terug bij de stelling toen een granaat hem raakte en hem onmiddellijk doodde. Hij werd in het veld begraven achter de linie ten zuidoosten van Mesen.

Kapitein Francis Davy, Australian Red Cross Wounded and Missing Enquiry Bureau file,
www.awm.gov.au/cms_images/1DRL428/00009/1DRL428–00009–0891101.pdf

Een bombardement in uitvoering in de Douvevallei, Mesen, juni 1917. [AWM H12264]

Davy’s graf, dat niet ver van het Ierse Vredespark geweest kan zijn werd na de oorlog niet gevonden en zijn naam staat op een lijst van vermisten van het 47ste Bataljon op de Menenpoort in Ieper.

Metalen draadpalen in de Eerste Wereldoorlog in een veld naast de Douvebeek ten zuiden van Mesen. [DVA]

Het monument dat door hun kameraden werd opgericht voor leden van het 35ste Bataljon (New South Wales) die stierven in de Slag om Mesen op 7 juni 1917, bij Mesen, februari 1918. [AWM E01649]