België 1917: De Slagen om Broodseinde, Poelkapelle en Passendale

Zonnebeke, Tyne Cot Cemetery

De vele wegen naar de hel – Kapitein Frank Hurley in Passendale

Tegenwoordig heeft men vanaf Tyne Cot uitzicht over de vredige velden en boerderijen, maar in oktober 1917 sneuvelden in dit landschap 6.405 Australiërs in de strijd of stierven er aan hun verwondingen en verder raakten er 19.194 gewond. Dit maakt oktober 1917 voor de AIF op zich de ergste maand van de oorlog. Het is moeilijk voor te stellen hoe deze plaats er toen uitzag, een woestenij van modder, wind en regen waarin mannen zich inspanden om geweren en voorraden naar het front te brengen en vanwaar ze de gewonden probeerden terug te halen:

Terwijl de laatste man [weg] gedragen werd … volgde een gewonde Duitser de twee lopende soldaten die een brancard droegen. Omdat ze hem niet konden meenemen probeerden ze hem over te halen om terug te gaan, maar hij was ernstig gewond en scheen zich alleen te realiseren dat het een brancard was en een brancard … betekende hulp. Hij probeerde hen op handen en knieën te volgen. Hij kwam steeds langzamer vooruit tot hij stopte en zijn hoofd voorover viel en in een zee van modder zakte.

F C Green, The Fortieth, Hobart, 1922, blz.92

Dode Duitse soldaat in een granaattrechter nabij Zonnebeke, 4 oktober 1917. [AWM E00927]

Uitgeputte Australische brancarddragers nabij Zonnebeke, 10 oktober 1917. [AWM E00941]

Twee mannen die een indruk gaven van hoe het gebied van Tyne Cot-Zonnebeke er in oktober 1917 op het hoogtepunt van de strijd uitzag, waren kapitein Frank Hurley, de officiële Australische fotograaf en zijn assistent, luitenant Hubert Wilkins. Hurley en Wilkins maakten in oktober 1917 een aantal tochten naar het slagveld, die allemaal in het dagboek van Hurley genoteerd staan. De dingen die Hurley daar zag roerden hem diep, terwijl de twee mannen het leven van deze gekwelde plaats vastlegden waarin, zoals de bataljonhistoricus van het 40ste Bataljon kapitein Frank Green schreef, ‘twee legers van het blanke ras heftig in een zee van modder [vochten] in een vernietigende strijd’.

Uitzicht in de richting van Passendale – Passendale – vanaf het bezoekerscentrum, Tyne Cot Cemetery. [DVA]

Graven op het slagveld, heuvelrug van Broodseinde, 6 november 1917. [AWM E01163]

De foto’s spreken voor zich, maar er is er één die de pure ellende van Passendale opsomt. Deze werd op 12 oktober 1917 genomen, de dag van de Slag om Passendale zelf, toen Hurley en Wilkins zich een weg baanden langs de spoorweg tussen Ieper en Roeselare, ten noorden van Zonnebeke dichtbij Tyne Cot. Ze waren drijfnat, doodsbang van de ontploffende granaten en Hurley dacht dat ze elk moment gedood konden worden, net als de verminkte lijken die langs de uitgraving lagen.

Ik zag iets vreselijks: een groep van ongeveer tien telefoonmannen die allemaal in flarden geschoten waren. Onder een nauwelijks beschutte wal lag een groep dode mannen. Bij hen zaten een paar levenden in kleine uitgegraven holtes; maar zo uitgemergeld door vermoeidheid en in shellshock, dat het verschil moeilijk te zien was. Dit geheel was alweer één van de vele wegen naar de hel zoals men die hier ziet, welke zo bezaaid liggen met ellende dat de enige opmerking is, ‘Arme duivel is lelijk geraakt’, of anders helemaal geen.

Kapitein Frank Hurley, dagboek, 12 oktober 1917,
www.nla.gov.au/apps/cdview?pi=nla.ms–ms883–1–5–s71–v

Doden en gewonden bij een uitgraving aan eenspoorweg, heuvelrug van Broodseinde, 12 oktober 1917. [AWM E03864]

Een herfsmorgen, Tyne Cot Cemetery. [DVA]

Herfst, Tyne Cot Cemetery. [DVA]

Een sectie van Tyne Cot Cemetery in de jaren ’20, voordat er permanente grafstenen van de War Graves Commission geplaatst waren. [AWM H12653]

Het slagveld, Ieper Salient, 12 oktober 1917. [AWM E01200]